CBAM Sertifikasını Türkiye’deki İhracatçı mı Satın Alır?

CBAM sertifikası satın alma yükümlülüğü doğrudan Türkiye’deki ihracatçıya ait değildir. Sertifikayı, AB’ye ithalatı yapan yetkili CBAM beyan sahibi veya AB dışında yerleşik ithalatçı adına hareket eden dolaylı gümrük temsilcisi alır ve teslim eder. Türk ihracatçı ise doğrulanabilir emisyon verisini sağlar; maliyeti sözleşmeyle üstlenebilir.

CBAM sertifikası satın alma yükümlülüğü kime aittir?

Hukuki sorumlu, AB gümrük bölgesine kapsam içi ürünü ithal eden yetkili CBAM beyan sahibidir. Türkiye’de yerleşik üretici veya ihracatçı, yalnızca malı AB’deki müşteriye sattığı için CBAM Sicili üzerinden sertifika alan kişi hâline gelmez. Ana Tüzük, ithalatı yetkili beyan sahibi üzerinden kurar:

Goods shall be imported into the customs territory of the Union only by an authorised CBAM declarant.

Regulation (EU) 2023/956, Madde 4

Bu hüküm, CBAM sertifikası satın alma işlemini malın üretildiği ülkeye değil, AB’deki ithalat rolüne bağlar. Satıcı Türkiye’de, üretim tesisi başka bir üçüncü ülkede veya ticari aracı farklı bir ülkede olabilir; belirleyici nokta, ürünü AB’de serbest dolaşıma sokan yetkili ekonomik operatördür.

T.C. Ticaret Bakanlığının açıklaması da yükümlü tarafı ithalatçı veya onun yetkili temsilcisi olarak tanımlar:

Bu kapsamda, SKDM yükümlüsü tarafından (AB’li yetkilendirilmiş ithalatçı veya onun yetkili gümrük temsilcisi), SKDM kapsamındaki toplam ithal ürünün gömülü emisyon miktarına karşılık gelen ve bu ürünler için menşe ülkede ödenmiş olan bir karbon fiyatı olması halinde yapılacak indirimden sonra kalan tutara karşılık gelecek miktarda SKDM sertifikasının alınması gerekecektir.

T.C. Ticaret Bakanlığı, AB SKDM Sıkça Sorulan Sorular, soru 4

Türk ihracatçının doğrudan sertifika alıcısı olmaması, CBAM’dan etkilenmediği anlamına gelmez. AB’deki müşteri emisyon verisini alamazsa varsayılan değerlere, ilave doğrulama taleplerine veya daha yüksek maliyet varsayımına yönelebilir. Bu nedenle CBAM sertifikası satın alma sorumluluğu ithalatçıda kalırken veri kalitesi ihracatçının ticari rekabetini belirler.

Türk ihracatçı hangi durumda sertifika alıcısına yaklaşır?

Türkiye’deki ihracatçı, AB’de yerleşik değilse kendi Türkiye tüzel kişiliğiyle yetkili CBAM beyan sahibi olarak sertifika hesabı açamaz. Böyle bir ithalat modelinde dolaylı gümrük temsilcisi devreye girer ve ana Tüzük bu temsilcinin yetkili statüyü almasını zorunlu tutar:

Where an importer is not established in a Member State, the indirect customs representative shall obtain the status of authorised CBAM declarant, irrespective of whether the importer is exempted from the obligations under this Regulation pursuant to Article 2a.

Regulation (EU) 2023/956, Madde 5(2)

İhracatçı adına AB’de ithalat yapan temsilci sertifikayı alabilir; fakat bu, Türkiye’deki ihracatçının doğrudan platform kullanıcısı olduğu anlamına gelmez. Ticari sözleşmede temsilciye ödenen CBAM bedelinin ihracatçıya yansıtılması mümkündür. Hukuki işlem temsilcinin hesabında, ekonomik yük ise tarafların fiyat ve masraf paylaşımında görünür.

İkinci senaryo, ihracatçının AB’de ayrı bir bağlı ortaklık kurması ve bu şirketin ithalatçı olmasıdır. Bu durumda sertifikayı alan, Türkiye’deki ihracatçı tüzel kişiliği değil; AB’de kurulu, yetkilendirilmiş ithalatçı şirkettir. Aynı şirketler topluluğu içinde bulunmak, tüzel kişilikler arasındaki sorumluluk ayrımını kaldırmaz.

Avrupa Komisyonunun operasyonel açıklaması, platform erişiminin yetkili beyan sahipleriyle sınırlı olduğunu belirtir:

Please note that only Authorised CBAM declarants will have access to the CBAM Registry and, therefore, to the CCP.

European Commission, CBAM Questions and Answers, bölüm 2.8

Buradaki ortak merkezi platform, sertifika satışının yürütüleceği elektronik altyapıdır. CBAM sertifikası satın alma yetkisi, ihracat faturasını düzenleyen satıcıya otomatik biçimde geçmez; yetkilendirme ve AB’de yerleşiklik zinciri ayrıca kurulmalıdır.

2026 ithalatlarında satın alma ve teslim takvimi nasıl işler?

Kesin dönem 1 Ocak 2026’da başlamış olsa da 2026 ithalatları için fiilî sertifika satışı aynı yıl içinde yapılmaz. Ana Tüzüğün güncel metni başlangıç tarihini açıkça belirler:

From 1 February 2027, a Member State shall sell CBAM certificates on a common central platform to authorised CBAM declarants established in that Member State.

Regulation (EU) 2023/956, Madde 20(1)

2026 boyunca oluşan mali yükümlülük kaybolmaz; satın alma işlemi 2027’ye ötelenmiştir. 2026 ithalatları için fiyat, ithalatın gerçekleştiği çeyreğe ait AB emisyon tahsisatı açık artırma fiyatlarının ortalamasına göre hesaplanır. 2027’den itibaren genel fiyatlama haftalık ortalamaya döner.

Avrupa Komisyonu, yetkili beyan sahiplerinin sertifikayı ne zaman alabileceğini şu şekilde açıklar:

Sales of CBAM certificates will start in February 2027. As from this date, authorised CBAM declarants will be able to buy CBAM certificates at any time.

European Commission, CBAM Questions and Answers, bölüm 3.1

CBAM sertifikası satın alma takviminin ikinci ayağı yıllık beyan ve teslimdir. Yetkili beyan sahibi, 2026 yılına ait ithal ürünlerin doğrulanmış gömülü emisyon miktarına karşılık gelen sertifikaları ilk kez 2027’de teslim eder:

By 30 September of each year, and for the first time in 2027 for the year 2026, the authorised CBAM declarant shall surrender via the CBAM registry a number of CBAM certificates that corresponds to the embedded emissions declared in accordance with Article 6(2), point (c), and verified in accordance with Article 8, for the calendar year preceding the surrender.

Regulation (EU) 2023/956, Madde 22(1)

Türk ihracatçı açısından teslim tarihi, emisyon dosyasının çok daha erken hazırlanmasını gerektirir. AB’deki müşteri yıllık beyanı son haftada sıfırdan oluşturamaz; tesis verileri, üretim miktarı, kullanılan girdiler, enerji verileri ve doğrulama kanıtları dönem içinde toplanmalıdır.

Türk ihracatçının gerçek yükü veri ve doğrulamada oluşur

CBAM sertifikası satın alma işlemi AB tarafında yapılsa da hesaplamanın hammaddesi Türkiye’deki tesisten gelir. Gömülü emisyon, ürünün üretimi sırasında ortaya çıkan ve mevzuattaki yöntemle ürüne tahsis edilen sera gazı miktarıdır. Gerçek emisyon değeri kullanılacaksa beyan sahibinin, verinin akredite doğrulayıcı tarafından doğrulandığından emin olması gerekir.

İhracatçı en az dört veri katmanını yönetmelidir: tesisin tanımlanması, üretim sürecinin sınırları, ürün miktarıyla ilişkilendirilen doğrudan emisyonlar ve uygulanabildiği ölçüde elektrik kaynaklı dolaylı emisyonlar. Kullanılan girdiler de kapsam içindeyse, tedarik zincirindeki öncül emisyonlar hesaplamaya dâhil olabilir.

CBAM sertifikası satın alma maliyeti, yalnız toplam emisyon tonuna bağlı değildir. EU ETS (EU Emissions Trading System / AB Emisyon Ticaret Sistemi) ücretsiz tahsis düzeltmesi ve üçüncü ülkede fiilen ödenmiş uygun karbon fiyatı da teslim edilecek sertifika sayısını etkileyebilir. Ana Tüzüğün 9’uncu maddesi, gerekli koşullar ve kanıtlar sağlandığında üçüncü ülkede ödenen karbon fiyatı için indirim talebine izin verir.

Eksik veya doğrulanamayan veri, ihracatçının doğrudan para cezası alacağı anlamına gelmeyebilir; ancak müşterinin daha pahalı varsayılan değer kullanmasına ve satın alma tercihinin değişmesine yol açabilir. Bu yüzden emisyon dosyası yalnız çevre raporu değil, teklif fiyatını ve müşteri devamlılığını etkileyen ticari bir dosyadır.

Roller ve sorumluluklar tek tabloda

Taraf	Hukuki rol	Temel işlem	Maliyet etkisi
Türkiye’deki üretici veya ihracatçı	Üçüncü ülke tesis operatörü ve veri sağlayıcı	Emisyon verisi, üretim kaydı ve doğrulama kanıtı sağlar	Fiyat indirimi, sözleşme bedeli veya müşteri talebiyle maliyeti taşıyabilir
AB’de yerleşik ithalatçı	Yetkili CBAM beyan sahibi	CBAM sertifikası satın alma, yıllık beyan ve teslim işlemlerini yürütür	Yasal ödeme yükümlüsü olarak sertifika bedelini karşılar
Dolaylı gümrük temsilcisi	AB dışında yerleşik ithalatçı adına yetkili beyan sahibi	İthalat, beyan, sertifika alımı ve teslim sorumluluğunu üstlenir	Bedeli temsil ettiği tarafa sözleşmeyle yansıtabilir
AB’deki bağlı ortaklık	Ayrı tüzel kişilik olarak ithalatçı	Yetkilendirilmişse kendi hesabından işlem yapar	Grup içi fiyatlandırma yoluyla maliyeti ana şirkete aktarabilir

50 ton eşiği ve üçüncü ülkede ödenen karbon fiyatı

Demir-çelik, alüminyum, gübre ve çimento sektörlerindeki kapsam içi ürünlerde, ithalatçı başına takvim yılı toplam net kütlesi bakımından başlangıçta 50 tonluk tek eşik uygulanır. Eşik aşılmadığında ithalatçı o yıl için ana yükümlülüklerden muaf olabilir; elektrik ve hidrojen ithalatı bu kütle esaslı muafiyetin dışında tutulur. Eşik yıl içinde aşılırsa o takvim yılındaki tüm kapsam içi ithalatlar yükümlülüğe dâhil olur.

Bu eşik, Türk ihracatçıya otomatik muafiyet vermez; hesap AB’deki ithalatçı bazında yapılır. Aynı ihracatçının farklı AB müşterileri ayrı ayrı değerlendirilirken, tek ithalatçının farklı tedarikçilerden yaptığı kapsam içi alımlar birlikte toplanır. CBAM sertifikası satın alma planı müşteri bazında kurulmalıdır.

Türkiye’de ürünün üretimi için gerçekten ödenmiş ve mevzuattaki kanıt şartlarını karşılayan bir karbon fiyatı varsa, yetkili beyan sahibi teslim edilecek sertifika sayısında indirim talep edebilir. Vergi, harç, ücret veya emisyon ticareti ödemesi adı tek başına yeterli değildir; ödeme, ilgili emisyonlarla ilişkilendirilmeli ve geri ödeme ya da telafi mekanizmaları da hesaba katılmalıdır.

Sözleşmede CBAM maliyeti nasıl paylaştırılmalı?

Hukuki yükümlülük ile ekonomik maliyet aynı kişide kalmak zorunda değildir. AB ithalatçısı sertifikayı kendi hesabından satın alıp teslim ederken satış sözleşmesi; bedelin ürün fiyatına eklenmesini, taraflar arasında paylaşılmasını veya emisyon performansına göre fiyat düzeltmesi yapılmasını öngörebilir.

CBAM sertifikası satın alma maliyetini yöneten sözleşmede en az şu konular açık olmalıdır: emisyon verisini kimin hangi tarihte sağlayacağı, doğrulama ücretini kimin karşılayacağı, hatalı veri nedeniyle doğan ek maliyetin nasıl paylaşılacağı ve üçüncü ülkede ödenen karbon fiyatına ilişkin belgelerin kim tarafından temin edileceği. “Tüm vergiler satıcıya aittir” gibi genel bir cümle, CBAM veri ve doğrulama riskini tek başına düzenlemez.

Düşük emisyonlu üretim yapan ihracatçı, gerçek ve doğrulanmış değerleri zamanında sunarak müşterisinin sertifika ihtiyacını azaltabilir. Böylece CBAM sertifikası satın alma konusu yalnız maliyet aktarımı olmaktan çıkar; ölçülebilir emisyon performansı üzerinden fiyat ve tedarik avantajı yaratır.

CBAM sertifikası ürün uygunluk belgesi değildir

CBAM sertifikası, bir ürünün güvenli, kaliteli veya teknik mevzuata uygun olduğunu gösteren klasik bir belgelendirme dokümanı değildir. Elektronik formatta düzenlenen her bir sertifika, bir ton karbondioksit eşdeğeri gömülü emisyona karşılık gelen hesap birimidir. Ürünün üzerine işaret konulmaz ve sevkiyata fiziksel sertifika eklenmez.

Bu ayrım, Türk ihracatçının “sertifika başvurusu” aramak yerine emisyon hesaplama ve veri doğrulama sürecine odaklanmasını sağlar. CBAM sertifikası satın alma işlemi platformda yürütülür; ihracatçının hazırladığı dosya ise alıcının kaç sertifika teslim edeceğini belirleyen teknik kanıt setidir.

Sıkça Sorulan Sorular

CBAM sertifikasını Türkiye’deki ihracatçı mı satın alır?

Hayır, kural olarak sertifikayı Türkiye’deki ihracatçı satın almaz. CBAM sertifikası satın alma yükümlülüğü AB’deki yetkili CBAM beyan sahibine veya AB dışında yerleşik ithalatçı adına hareket eden dolaylı gümrük temsilcisine aittir. İhracatçı emisyon verisini sağlar; sözleşme sertifika maliyetini ekonomik olarak ihracatçıya yansıtabilir ve hukuki yükümlülük ile ticari maliyet paylaşımı ayrı kalır.

Türk ihracatçı CBAM Siciline doğrudan girip sertifika alabilir mi?

Türkiye’de yerleşik ihracatçı, yalnız ihracatçı sıfatıyla ortak merkezi platformdan sertifika alamaz. Platform erişimi yetkili CBAM beyan sahiplerine açıktır ve satış işlemleri yalnız bu hesaplar üzerinden yürütülür. İhracatçı AB’de ayrı bir ithalatçı şirket kurmuşsa o AB şirketi yetkilendirilerek işlem yapabilir; AB dışında yerleşik ithalat modelinde ise dolaylı gümrük temsilcisi yetkili rolü üstlenir.

2026 yılı ithalatları için sertifikalar ne zaman satın alınır?

2026 ithalatlarına karşılık gelen sertifikalar 1 Şubat 2027’den itibaren satın alınır. 2026 yılı için fiyatlar ithalatın gerçekleştiği çeyrek esas alınarak hesaplanır. Yetkili beyan sahibi, 2026 ithalatlarına ilişkin yıllık beyanını ve gerekli sertifika teslimini ilk kez 30 Eylül 2027’ye kadar tamamlar; bu nedenle verilerin 2026 boyunca düzenli toplanması gerekir.

AB ithalatçısı CBAM maliyetini Türk ihracatçıya yansıtabilir mi?

Evet, taraflar CBAM maliyetinin tamamını veya bir bölümünü ticari sözleşmeyle ihracatçıya yansıtabilir. Bu düzenleme, sertifikayı satın alan hukuki kişiyi değiştirmez. Sözleşmede emisyon verisinin teslim tarihi, doğrulama gideri, hatalı beyan riski, karbon fiyatı indirimi ve fiyat uyarlama yöntemi ayrı hükümlerle düzenlenmeli ve uyuşmazlık hâlinde hangi belgenin esas alınacağı belirtilmelidir.

Kontrol sorusu

AB’deki müşterinizle yaptığınız sözleşme, CBAM sertifikası satın alma maliyetini kimin taşıyacağını, doğrulanmış emisyon verisini kimin hangi tarihte sunacağını ve veri hatasından doğan ek maliyetin nasıl paylaşılacağını açıkça belirliyor mu?

Kaynaklar

EUR-Lex — Regulation (EU) 2023/956 konsolide metni, Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin CBAM yükümlülerini, sertifika satışını, teslim tarihlerini ve indirim mekanizmasını düzenleyen güncel konsolide hukuk metnidir.

EUR-Lex — Regulation (EU) 2025/2083, Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin 8 Ekim 2025 tarihli değişiklik tüzüğü olup 50 ton eşiği, takvim ve basitleştirilmiş yükümlülükleri yürürlüğe koymuştur.

European Commission — CBAM Questions and Answers, Avrupa Komisyonunun 27 Mayıs 2026 tarihli operasyonel soru-cevap yayını olup yetkilendirme, platform erişimi, satın alma ve teslim süreçlerini açıklar.

European Commission — Price of CBAM certificates, Avrupa Komisyonunun sertifika fiyatlama metodolojisini ve 2026 için çeyreklik fiyat yayın takvimini gösteren resmî bilgi sayfasıdır.

T.C. Ticaret Bakanlığı — AB SKDM Sıkça Sorulan Sorular, Bakanlığın Türk ihracatçıları için kapsam, sorumlu taraf, veri paylaşımı ve mali yükümlülük hakkında yayımladığı resmî açıklama sayfasıdır.

T.C. Ticaret Bakanlığı — AB SKDM Hakkında Genel Bilgiler ve Uygulama Mevzuatı, Bakanlığın 29 Ocak 2026 tarihli uygulama dönemi bilgilendirmesi olup AB ithalatçısının mali ve raporlama sorumluluğunu açıklar.