ESPR Bağış İmha Kararı: Bağışsız İmha Mümkün mü?

ESPR bağış imha kararı, bağış seçeneği hiç değerlendirilmeden rutin şekilde verilemez. Ancak ürün güvenli değilse, hukuka aykırıysa, fikri mülkiyet ihlali taşıyorsa, onarılamayacak kadar hasarlıysa veya bağışa uygun ürün için alıcı bulunamadığı belgelenmişse, bağış yapılmadan imha kararı savunulabilir.

ESPR bağış imha kararı hangi kapsamda uygulanır?

ESPR bağış imha kararı, satılmamış tüketici ürünlerinin imhasını önlemeye yönelik yeni AB yaklaşımının parçasıdır. Kuralın ilk doğrudan uygulama alanı bütün ürünler değildir; Ek VII’de listelenen satılmamış tüketici ürünleri, özellikle giyim, giyim aksesuarları ve ayakkabı ürünleri öncelikli kapsamdadır.

Bu nedenle ilk kontrol, ürünün Ek VII kapsamına girip girmediğidir. Ürün kapsam dışındaysa aynı doğrudan yasak uygulanmayabilir; fakat stok imhası, raporlama, sürdürülebilirlik hedefleri ve müşteri sözleşmeleri üzerinden benzer veri beklentileri oluşabilir. ESPR bağış imha kararı ürün kapsamı netleşmeden yazılı prosedüre dönüştürülmemelidir.

From 19 July 2026, the destruction of unsold consumer products as listed in Annex VII shall be prohibited.

Regulation (EU) 2024/1781, Article 25

Bu hüküm, yasağın ürün listesinden bağımsız okunamayacağını gösterir. Büyük işletmeler için 19 Temmuz 2026 tarihi öne çıkarken, orta ölçekli işletmelerde 2030 geçişi ayrıca kontrol edilmelidir. Ürün grubu, işletme ölçeği ve stok lokasyonu aynı tabloda değerlendirilmelidir.

Bağış yapılmadan imha kararı ne zaman mümkündür?

ESPR bağış imha kararı için temel soru, bağışın güvenli, hukuka uygun ve uygulanabilir bir seçenek olup olmadığıdır. Bazı durumlarda bağış doğru çözüm değildir. Tehlikeli ürünün bağışlanması, riski azaltmak yerine başka bir tüketici grubuna aktarabilir.

Bağış yapılmadan imha; sağlık ve güvenlik riski, hukuka aykırılık, fikri mülkiyet ihlali, onarılamayan hasar, ciddi kirlenme, yeniden kullanıma hazırlanamama veya ürünün kullanım amacına kalıcı uygunsuzluğu gibi hallerde gündeme gelebilir. Bağışsız ESPR bağış imha kararı, her zaman belgeyle açıklanan istisna kararına dayanmalıdır.

Unsold consumer products listed in Annex VII to Regulation (EU) 2024/1781 may, provided that the documentation referred to in Article 3 can be presented, be destroyed under any of the following circumstances.

Commission Delegated Regulation (EU) 2026/296, Article 2

Bu cümledeki belge şartı, kararın merkezindedir. İşletme “bağışa uygun değildi” demekle yetinemez; güvenlik testi, kalite ayrıştırma kaydı, hasar fotoğrafı, hukuki değerlendirme veya teknik inceleme gibi kanıtları saklamalıdır.

Güvenlik riski varsa bağış neden yapılmamalı?

Bir ürün güvenlik riski taşıyorsa bağış seçeneği dikkatle kapatılmalıdır. Yanıcı tekstil, kimyasal uygunsuzluk, çocuk ürünlerinde boğulma riski, keskin parça, alerjen temas, hijyen riski veya sahte güvenlik etiketi varsa ürünün bağışlanması tüketici güvenliği bakımından kabul edilebilir olmayabilir.

Bu durumda ESPR bağış imha kararı, ürün güvenliği dosyasıyla birlikte ilerler. Test sonucu, uygunsuzluk raporu, fotoğraf, parti analizi ve risk değerlendirme notu kararı destekler. Riskli ürünü bağışlamak, sürdürülebilirlik değil sorumluluğun devridir.

Kalite ekibi, güvenlik riski ile ticari kusuru birbirinden ayırmalıdır. Yanlış beden dağılımı veya sezon geçmesi bağışsız imha için yeterli değildir; fakat çocuk güvenliği riski veya hukuka aykırı kimyasal içerik bağış seçeneğini kapatabilir.

Bağış reddi istisnası nasıl uygulanır?

Ürün bağışa uygunsa fakat alıcı bulunamıyorsa ESPR bağış imha kararı için bağış reddi istisnası devreye girebilir. Bu istisna, bağışın hiç denenmediği durumlar için değil, bağış teklifi yapıldığı halde kabul alınamadığı durumlar için kullanılır.

Uygulamada iki yol öne çıkar. İşletme ürünü doğrudan en az üç uygun sosyal ekonomi kuruluşuna sunabilir veya kolay erişilebilir web sayfasında en az sekiz hafta bağışa açık tutabilir. Bağış reddi gerekçesi, bağış niyetini değil bağış teklifinin kanıtını ister.

Where such an offer has been made, either directly to at least three suitable social economy entities within the Union or on an easily accessible page of the website of the economic operator for a minimum period of eight weeks, and the products have not been accepted for donation, they could be destroyed.

Commission Delegated Regulation (EU) 2026/296, Recital 11

Bu kayıt mantığı, bağış sürecini operasyonel hale getirir. Teklif tarihi, ürün açıklaması, miktar, lojistik şart, cevap süresi, ret gerekçesi ve web yayını ekran kaydı saklanmalıdır. Üç kuruluş veya sekiz hafta verisi yoksa bağış reddine dayalı imha dosyası zayıflar.

Hasarlı ürünlerde ESPR bağış imha kararı nasıl verilir?

Hasarlı ürün, otomatik olarak imha edilebilir ürün değildir. Önce onarım, yeniden satış, ikinci kalite kanal, yeniden paketleme, yeniden etiketleme, bağış veya geri dönüşüm seçenekleri değerlendirilmelidir. Ürün güvenli ve kullanılabilir hale getirilebiliyorsa doğrudan imha savunması zayıflar.

Hasar bağışa engel olacak seviyedeyse dosya ayrıntılı hazırlanmalıdır. Kalite ayrıştırma formu, görseller, teknik inceleme, onarım maliyeti, hijyen değerlendirmesi ve yeniden kullanım olasılığı birlikte saklanır. ESPR bağış imha kararı “hasarlı” etiketiyle değil, hasarın kullanım sonucuna etkisiyle açıklanmalıdır.

Instead of discarding stock, companies are encouraged to manage their stock more effectively, handle returns, and explore alternatives such as resale, remanufacturing, donations, or reuse.

European Commission, New EU rules to stop the destruction of unsold clothes and shoes

Komisyonun bu açıklaması, hasarlı stoklarda bile alternatiflerin önce ele alınması gerektiğini ortaya koyar. Hasar küçükse onarım veya yeniden satış; hasar ciddi ve güvenliği etkiliyorsa bağışsız imha istisnası daha savunulabilir hale gelir.

Fikri mülkiyet ve hukuka aykırılık bağışı engeller mi?

Sahte ürün, yetkisiz marka kullanımı, lisans süresi bitmiş koleksiyon, yanlış uygunluk etiketi veya hukuka aykırı içerik taşıyan ürünler bağış yoluyla dolaşıma sokulmamalıdır. Bu tür ürünlerde bağış, hukuki sorunu çözmez; hatta ihlalin daha geniş alana yayılmasına neden olabilir.

Fikri mülkiyet gerekçesiyle ESPR bağış imha kararı verilecekse kararın dayanağı açık olmalıdır. Hak sahibi bildirimi, mahkeme kararı, alternatif uyuşmazlık çözümü sonucu, lisans sözleşmesi veya hukuki değerlendirme dosyada bulunmalıdır. Ticari olarak istenmeyen stok, fikri mülkiyet ihlali gibi gösterilmemelidir.

Hukuka aykırılık gerekçesi de aynı dikkatle ele alınır. Ürün etiketleme, güvenlik, kimyasal veya tüketici mevzuatına aykırıysa önce düzeltme imkanı değerlendirilmelidir. Düzeltme mümkün değilse imha istisnası daha güçlü hale gelir.

ESPR bağış imha kararı için hangi dosya tutulmalı?

İyi bir ESPR bağış imha kararı dosyası dört bölümden oluşur. İlk bölüm ürün kapsam dosyasıdır; ürünün Ek VII kapsamında olup olmadığı, miktarı, parti bilgisi, stok lokasyonu ve işletme ölçeği yer alır. İkinci bölüm istisna gerekçesidir; güvenlik, hasar, hukuka aykırılık, fikri mülkiyet, bağış reddi veya yeniden kullanım engeli açıklanır.

Üçüncü bölüm kanıt dosyasıdır. Test raporu, kalite formu, fotoğraf, bağış teklif yazışması, web yayını kaydı, teknik rapor veya hukuki görüş burada yer alır. Dördüncü bölüm atık işlem dosyasıdır; atık operatörü, işlem türü, miktar, tarih ve istisna beyanı kaydedilir.

Economic operators shall provide a statement on the applicable derogation to the waste treatment operator to which they deliver unsold consumer products covered by one of the derogations set out in Article 2.

Commission Delegated Regulation (EU) 2026/296, Article 4

Atık operatörüne verilen beyan, iç kararın dış zincire aktarıldığını gösterir. Ürün depodan çıkınca uyum sorumluluğu bitmez; hangi istisna ile hangi işleme gönderildiği açıklanabilir olmalıdır.

İmha gerekçesi	Bağış gerekir mi?	ESPR kanıtı
Güvenlik riski	Genellikle hayır	Risk değerlendirmesi
Hukuka aykırılık	Hayır	Uygunsuzluk notu
Fikri mülkiyet ihlali	Hayır	Hukuki belge
Ağır hasar	Duruma bağlı	Kalite ayrıştırma
Bağış reddi	Evet	Üç kuruluş veya sekiz hafta
Yeniden kullanım engeli	Duruma bağlı	Teknik inceleme

Beş yıllık saklama ve açıklama yükümlülüğü

ESPR bağış imha kararı, yalnız karar anında değil daha sonra yapılacak denetimde de savunulabilir olmalıdır. İstisna uygulanan ürünler için belgelerin beş yıl saklanması, kararın geriye dönük izlenebilirliğini sağlar.

Açıklama yükümlülüğü ayrıca unutulmamalıdır. Atık olarak elden çıkarılan satılmamış ürünlerde ürün tipi, miktar, ağırlık, atık işlem türü, imha gerekçesi ve imhayı önleme tedbirleri yıllık olarak açıklama dosyasına bağlanır. ESPR bağış imha kararı, sürdürülebilirlik raporu ve atık kaydıyla aynı veri zincirinde tutulmalıdır.

Economic operators shall disclose that information within 12 months after the end of that financial year.

Commission Implementing Regulation (EU) 2026/2, Article 1

Bu zamanlama, kararların yıl sonuna bırakılmaması gerektiğini gösterir. Depo, kalite, bağış ekibi ve atık operatörü verileri mali yıl içinde aynı formatta toplanmazsa açıklama döneminde eksik kayıt riski doğar.

Türkiye’deki tedarikçi ve ihracatçı nasıl etkilenir?

ESPR bağış imha kararı doğrudan AB pazarındaki ekonomik operatörleri hedefler. Ancak Türkiye’de üretim yapan ve AB’ye giyim, aksesuar veya ayakkabı tedarik eden firmalar sözleşme yoluyla etkilenebilir. AB müşterisi, imhaya yol açan kalite kusuru veya yanlış etiket için tedarikçiden daha fazla belge isteyebilir.

Örneğin yanlış içerik etiketi, uygunsuz boya, hatalı beden etiketi, eksik aksesuar veya lisans sorunu ürünün bağışa uygunluğunu ortadan kaldırabilir. Böyle bir durumda AB müşterisi, ürünün neden satılamadığını ve neden bağışlanamadığını tedarikçiden gelen belgelerle açıklamak isteyebilir.

Türk ihracatçı için pratik adım, kalite kontrol ve düzeltme seçeneklerini sözleşmeye eklemektir. Yeniden etiketleme, yeniden paketleme, onarım, yedek parça temini ve belge yenileme süreçleri tanımlanırsa imha yerine yeniden satış veya bağış daha mümkün hale gelir. ESPR bağış imha kararı, tedarikçi veri kalitesini doğrudan ticari değere dönüştürür.

Sıkça Sorulan Sorular

ESPR kapsamında bağış yapılmadan imha kararı verilebilir mi?

Evet, bazı durumlarda verilebilir. Ürün tehlikeli, hukuka aykırı, fikri mülkiyet ihlalli, onarılamaz hasarlı, kirlenmiş veya yeniden kullanıma uygun değilse bağış yapılmadan imha istisnası değerlendirilebilir. Karar mutlaka belgeyle desteklenmelidir.

ESPR bağış imha kararı için üç kuruluş kuralı nedir?

Bağış reddi gerekçesine dayanılacaksa ürün en az üç uygun sosyal ekonomi kuruluşuna teklif edilmeli veya kolay erişilebilir web sayfasında en az sekiz hafta bağışa açık tutulmalıdır. Kabul gelmezse imha kararı, teklif ve ret kayıtlarıyla savunulabilir.

Hasarlı ürünlerde bağış denemeden imha yapılabilir mi?

Hasar ürünü güvenli ve kullanılabilir olmaktan çıkarıyorsa, onarım teknik veya ekonomik olarak makul değilse bağış denemeden imha kararı mümkün olabilir. Yine de hasar fotoğrafları, kalite ayrıştırma kaydı ve onarım değerlendirmesi dosyada bulunmalıdır.

ESPR bağış imha kararı belgeleri ne kadar saklanmalı?

İstisnaya dayalı imha kararını destekleyen belgeler beş yıl saklanmalıdır. İşletme, yetkili otorite talep ettiğinde kapsam, istisna gerekçesi, bağış kaydı, kalite kanıtı ve atık operatörü beyanını elektronik olarak sunabilmelidir.

Türkiye’deki üretici ESPR bağış imha kararından etkilenir mi?

Evet, AB’ye ürün veren Türkiye’deki üretici dolaylı olarak etkilenebilir. AB müşterisi satılmamış ürünün neden bağışlanamadığını veya imha edildiğini açıklamak için tedarikçiden kalite, etiket, kimyasal uygunluk ve yeniden işleme belgeleri talep edebilir.

Kontrol sorusu

ESPR bağış imha kararı vermeden önce ürünün Ek VII kapsamını, bağışa uygunluk durumunu, üç kuruluş veya sekiz hafta kanıtını, güvenlik ya da hasar gerekçesini, beş yıllık saklama dosyasını ve atık operatörü beyanını aynı kayıt zincirinde gösterebiliyor musunuz?

Kaynaklar

Regulation (EU) 2024/1781 establishing a framework for the setting of ecodesign requirements for sustainable products — 2024 tarihli ESPR ana metni; satılmamış tüketici ürünleri, Ek VII kapsamı, imha yasağı ve açıklama yükümlülüğü için temel AB düzenlemesidir.

Commission Delegated Regulation (EU) 2026/296 — 9 Şubat 2026 tarihli Komisyon Yetki Devri Tüzüğü; satılmamış ürün imha yasağına ilişkin güvenlik, hasar, fikri mülkiyet, bağış reddi ve belge saklama istisnalarını düzenler.

Commission Implementing Regulation (EU) 2026/2 — 9 Şubat 2026 tarihli uygulama düzenlemesi; imha edilen satılmamış tüketici ürünlerine ilişkin açıklama formatı ve yıllık bildirim mantığını belirler.

European Commission news: New EU rules to stop the destruction of unsold clothes and shoes — Avrupa Komisyonu’nun 9 Şubat 2026 tarihli haber duyurusu; imha yasağının giyim, aksesuar ve ayakkabı odağını, büyük ve orta ölçekli işletme takvimini ve stok alternatiflerini açıklar.

Commission Delegated Regulation setting out derogations from the prohibition of destruction of unsold consumer products — Komisyonun resmi yayın sayfası; 2026/296 sayılı istisna düzenlemesine ilişkin kurumsal açıklama ve belge erişimini sağlar.

Commission Implementing Regulation on disclosure of information on discarded unsold consumer products — Komisyonun resmi yayın sayfası; imha edilen satılmamış ürünlerin miktar, ağırlık, ürün tipi, atık işlem türü ve önleyici tedbirler açısından nasıl açıklanacağını gösterir.

Directive 2008/98/EC on waste — AB Atık Çerçeve Direktifi; yeniden kullanım hazırlığı, geri dönüşüm ve atık hiyerarşisi ilkeleriyle ESPR imha istisnalarının çevresel arka planını oluşturur.