EPR Nedir? AB Pazarında Üretici Sorumluluğu

Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (Extended Producer Responsibility, EPR) nedir sorusunun kısa cevabı şudur: Ürünü piyasaya süren şirket, ürün veya ambalaj atık olduğunda ortaya çıkan toplama, geri dönüşüm ve bertaraf sistemine de katılır. Bu katılım yalnızca ödeme yapmak değildir; kayıt, veri tutma, raporlama, belge saklama ile bazı ürün gruplarında ve ülkelerde yerel temsilci görevlendirme gibi adımları da içerebilir.

AB’de EPR, ürünü satıştan sonra da şirketin gündeminde tutan bir atık yönetimi yaklaşımdır. Bir ürün satılır, kullanılır ve sonunda ambalaj, pil, batarya, elektronik parça veya ürünün kendisi atık haline gelir. EPR sistemi bu aşamada “bu atığın yönetiminde kimin görevi var?” sorusunu yazılı ve ölçülebilir hale getirir.

EPR nedir ve şirketler için neden önemlidir?

EPR nedir sorusu, yalnızca çevre departmanını ilgilendiren bir soru değildir. Bu soru; satış, ihracat, e-ticaret, finans, ürün geliştirme, satın alma ve uyum ekiplerinin birlikte cevaplaması gereken bir pazara erişim sorusudur.

Bir şirket ürünü AB pazarına sattığında, ürünün teknik uygunluğunu kontrol eder. Elektrikli ürünlerde CE işareti, uygunluk beyanı, test raporu ve teknik dosya gibi belgeler gündeme gelir. EPR ise bu tabloya ürünün atık aşamasını ekler.

“Producers shall have extended producer responsibility.” [[Regulation (EU) 2025/40, Article 45]]

Bu hüküm, ambalaj tarafında üretici sorumluluğunun açık bir hukuki dayanağı olduğunu gösterir. Ambalajlı ürünü AB pazarına sunan şirket, satış yaptığı ülkeye göre kayıt, beyan ve finansman yükümlülüğüyle karşılaşabilir.

Bir elektronik ürün teknik olarak uygun olabilir, ancak ambalaj, elektrikli ekipman atığı veya batarya kaydı eksikse satış kanalında sorun çıkabilir. Bu nedenle teknik uygunluk dosyası ve EPR dosyası ayrı başlıklar olarak, aynı ürün dosyası içinde yönetilmelidir.

Üretici kim sayılır?

EPR dilinde üretici her zaman fabrikadaki imalatçı değildir. Ürünü veya ambalajı bir üye devlet pazarında ilk kez sunan şirket, marka sahibi, ithalatçı, uzaktan satış yapan işletme veya çevrim içi satıcı üretici rolüne girebilir.

Örneğin Türkiye’deki şirket ürünü AB’deki bir distribütöre satıyorsa, yerel ithalatçı bazı yükümlülükleri üstlenebilir. Aynı şirket ürünü doğrudan AB’deki tüketiciye gönderiyorsa sorumluluk farklı değerlendirilebilir.

Bu nedenle her ürün için dört soru yazılı cevaplanmalıdır. Ürünü kim satıyor? Hangi ülkede ilk kez piyasaya sunuyor? Ambalaj kimin adına pazara giriyor? Pil veya batarya kimin sorumluluğunda izleniyor?

Bu cevaplar sözleşmede, ürün ana veri tablosunda ve uyum kontrol matrisinde yer almalıdır. Sözleşme ile veri tablosu farklı şeyler söylüyorsa uygulamada kayıt, beyan ve ödeme hatası doğabilir.

EPR neden yalnızca çevre ekibinin konusu değildir?

EPR çevre ve sürdürülebilirlik ile bağlantılıdır, fakat şirket içinde yalnızca bu ekiplerin işi değildir. Satış ekibi ülkeyi ve kanalı bilir. Satın alma ekibi ambalaj malzemesini bilir. Lojistik ekibi sevkiyat ambalajını bilir. Finans ekibi katkı payını takip eder. Uyum ekibi rolü ve mevzuat sonucunu değerlendirir.

Bir ürünün dış kutusu karton, iç koruması plastik, yanında lityum batarya ve kablo varsa bu bilgi tek bir departmanda bulunmayabilir. Satış başlamadan önce bu bilgiler bir araya gelmezse EPR beyanı eksik kalabilir.

Şirketin çözümü, ürün, ambalaj, satış ülkesi, satış kanalı ve miktar verisini aynı tabloda birleştirmektir. Bu tablo güncel tutulmazsa kayıt yapılsa bile beyan hatası doğabilir.

Bu nedenle EPR, ürün yaşam döngüsünün satıştan sonraki kısmını yöneten bir iş akışı olarak kurulmalıdır. Ürün piyasaya çıkmadan önce veri hazır olmalı, satış devam ederken de beyan için güncel tutulmalıdır.

AB pazarında EPR hangi ürün gruplarında gündeme gelir?

AB pazarında EPR en sık ambalaj, elektrikli ve elektronik ekipman, pil ve batarya alanlarında gündeme gelir. Bazı üye devletler tekstil, mobilya, lastik veya belirli tek kullanımlık ürünler için de ulusal sistemler kurabilir. Bu nedenle önce AB genel kuralı, sonra satış yapılan ülkenin güncel uygulaması kontrol edilmelidir.

Bu tablo ilk tarama için kullanılır. Nihai sonuç için ürün tanımı, satış ülkesi, satış rolü ve yerel kayıt sistemi birlikte değerlendirilmelidir.

Ambalaj EPR neden en sık karşılaşılan yükümlülüktür?

Ambalaj EPR çok sık karşımıza çıkar, çünkü neredeyse her ürün bir ambalajla satılır. Karton kutu, plastik poşet, cam şişe, metal kapak, etiket, dolgu malzemesi ve sevkiyat kolisi ayrı veri alanları olabilir.

Regulation (EU) 2025/40 on packaging and packaging waste, ambalaj ve ambalaj atıkları için AB düzeyinde kurallar getirir. Düzenleme ambalajın çevresel etkisini azaltmayı, geri dönüşümü artırmayı ve üretici sorumluluğunu güçlendirmeyi amaçlar.

Bir oyuncak örneği düşünelim. Oyuncağın kendisi ürün güvenliği mevzuatına girer. Kutusu ambalaj EPR alanına girer. İçinde pil varsa batarya tarafı ayrıca incelenir. Ürün elektronik ses veya ışık özelliği taşıyorsa WEEE Direktifi tarafı da gündeme gelebilir.

Bu nedenle ürün tek satır görünse bile EPR analizinde ürün, iç ambalaj, dış ambalaj, sevkiyat ambalajı, pil ve elektronik parça ayrı satırlara ayrılmalıdır. Aksi halde ambalaj beyanı ile ürün beyanı birbirine karışabilir.

Ambalaj verisi nasıl tutulmalıdır?

Ambalaj verisi, yalnızca “kutu var” bilgisi değildir. Ambalajın malzeme türü, ağırlığı, fonksiyonu ve hangi satış kanalında kullanıldığı yazılmalıdır.

Örneğin bir ürün mağaza rafı için karton kutuda, e-ticaret için ek sevkiyat kolisinde gönderilebilir. Aynı ürün iki farklı ambalaj verisi doğurur. Ürün ana verisi bu farkı göstermiyorsa EPR beyanı eksik kalır.

Ambalaj tedarikçisinden malzeme türü ve ağırlık bilgisi yazılı alınmalıdır. Ambalaj değiştiğinde ürün teknik özellikleri aynı kalsa bile EPR beyan tablosu güncellenmelidir.

WEEE hangi ürünlerde gündeme gelir?

Atık Elektrikli ve Elektronik Ekipman (Waste Electrical and Electronic Equipment, WEEE), elektrikli veya elektronik ekipmanın atık halini ifade eder. Bu alan yalnızca büyük cihazları değil, küçük elektrikli ürünleri, adaptörlü ekipmanı, bataryalı tüketici ürünlerini ve bazı aydınlatma ürünlerini de etkileyebilir.

“This Directive lays down measures to protect the environment and human health.” [[Directive 2012/19/EU, Article 1]]

Bu hüküm, WEEE sisteminin yalnızca kayıt defteri olmadığını gösterir. Amaç, elektrikli ve elektronik atıkların çevre ve insan sağlığı üzerindeki etkisini azaltmaktır. Directive 2012/19/EU on waste electrical and electronic equipment, elektrikli ve elektronik ekipman atıkları için temel AB metnidir.

Adaptörlü masa lambası, şarjlı oyuncak, elektronik tartı, uzaktan kumandalı cihaz veya küçük mutfak aleti WEEE kontrolü gerektirebilir. Bu ürünlerin teknik uygunluk belgeleri bulunabilir, ancak atık ekipman kaydı ayrı bir dosya olarak ele alınmalıdır.

Elektrikli ürün satışı yapan şirket, ürün ağacına “WEEE kontrol edildi mi?” alanı eklemelidir. Bu alan yalnızca evet veya hayır cevabından ibaret olmamalı; kategori, ülke, kayıt sorumlusu ve belge kanıtı da içermelidir.

Pil ve batarya neden ayrı satırda incelenmelidir?

Pil veya batarya ürünün içinde gömülü olabilir, ürünle birlikte verilebilir veya ayrı satılabilir. Her durumda atık batarya yükümlülüğü doğabilir.

Regulation (EU) 2023/1542 on batteries and waste batteries, bataryalar ve atık bataryalar için AB düzeyinde sürdürülebilirlik, güvenlik, etiketleme ve atık yönetimi hükümleri getirir. Batarya içeren ürünlerde bu metin yalnızca batarya üreticisini değil, bataryayı AB pazarına sunan ekonomik aktörü de ilgilendirebilir.

“Producers shall have extended producer responsibility for batteries.” [[Regulation (EU) 2023/1542, Article 56]]

Bu ifade, pil veya batarya içeren ürünlerin “küçük parça” diye göz ardı edilemeyeceğini gösterir. Şarjlı oyuncak, kablosuz kulaklık, akıllı kumanda, taşınabilir güç kaynağı ve düğme pil içeren cihazlarda batarya bilgisi ayrı tutulmalıdır.

Ürün dosyasında pil veya batarya türü, ağırlığı, adedi, kimyasal sistemi ve satış ülkesi beyan için hazır bulunmalıdır. Ürün değişmese bile batarya tedarikçisi değişirse kayıt ve beyan verisi yeniden kontrol edilmelidir.

Türkiye’den AB’ye satış yapan şirket nasıl değerlendirme yapmalıdır?

Türkiye’den AB’ye satış yapan şirket, önce ürünün hangi ülkeye gittiğini belirlemelidir. AB tek pazar olsa da EPR kayıtları çoğu zaman ülke bazında yürür. Bu nedenle “AB’ye satış yapıyoruz” ifadesi yeterli değildir; “hangi ülkeye, hangi ürünleri, hangi kanalla satıyoruz?” sorusu sorulmalıdır.

Satış kanalı da sonucu değiştirir. AB’deki ithalatçıya toptan satış, çevrim içi pazar yeri üzerinden satış ve doğrudan son kullanıcıya satış farklı rol sonuçları doğurabilir. Sözleşmede kimin kayıt yapacağı, kimin veri sağlayacağı ve kimin katkı payını ödeyeceği yazılı değilse belge talebinde sorun yaşanabilir.

Bu tablo, ilk değerlendirme içindir. Kesin sonuç satış yapılan üye devletin güncel mevzuatı ve kayıt sistemi üzerinden belirlenmelidir.

EPR kaydı ne zaman yapılmalıdır?

EPR kaydı, satış başladıktan sonra “eksik olursa tamamlarız” mantığıyla ele alınmamalıdır. Bazı sistemlerde ürün veya ambalaj piyasaya sunulmadan önce kayıt gerekir. Kayıt gecikirse geçmiş satışlar için beyan ve katkı payı gündeme gelebilir.

Örneğin Türkiye’den Fransa’ya ambalajlı elektronik ürün satan bir şirket düşünün. Bu ürün ambalaj EPR, WEEE ve batarya tarafında ayrı yükümlülük doğurabilir. Şirket yalnızca fatura ve teknik belge hazırlarsa, pazar yeri EPR numarası istediğinde satış durabilir.

Ürün listeleme veya distribütör sevkiyatı başlamadan önce ülke bazlı EPR kontrolü yapılmalıdır. Her ürün için kayıt, temsilci, beyan dönemi ve belge saklama sorumlusu belirlenmelidir.

Kayıt yapılmış olsa bile ürün verisi yanlışsa sorun bitmez. Yanlış ambalaj ağırlığı, yanlış ürün kategorisi veya eksik batarya bilgisi ileride düzeltme, ek beyan ve ek ödeme ihtiyacı doğurabilir.

Yetkili temsilci veya yerel temsilci ne işe yarar?

Yetkili temsilci, AB dışında yerleşik bir şirket adına belirli kayıt, bildirim veya uyum işlemlerini yürütmek üzere görevlendirilen kişi veya kuruluştur. Her ülkede ve her ürün grubunda aynı şartlar geçerli değildir. Bu nedenle temsilci ihtiyacı ülke ve ürün bazında incelenmelidir.

Temsilci atamak, şirketin veri toplama görevini ortadan kaldırmaz. Temsilci beyan yapacaksa bile ambalaj ağırlığı, satış miktarı, batarya türü ve ürün kategorisi verisini Türkiye’deki şirket sağlamalıdır.

Temsilci sözleşmesinde ürün grubu, ülke, veri paylaşımı, beyan dönemi, belge saklama ve sorumluluk sınırı açık yazılmalıdır. Aksi durumda belge talebi geldiğinde taraflar arasında gecikme yaşanabilir.

Bu sözleşme yalnızca resmi kayıt için değil, şirket içi sorumluluk için de önemlidir. Temsilci kimin adına işlem yaptığını, hangi ürünleri kapsadığını ve hangi veriye dayanarak beyan verdiğini açıkça bilmelidir.

Çevrim içi pazar yerleri neden EPR numarası ister?

Çevrim içi pazar yerleri, satıcıların ilgili ülkedeki EPR kayıtlarını görmek isteyebilir. Bunun nedeni, platformda satılan ürünün atık yönetimi tarafında kayıt dışı kalmasını önlemektir.

Bir satıcı ürününü pazar yerine yüklediğinde sistem ambalaj, WEEE veya batarya EPR numarası isteyebilir. Numara sunulamazsa ürün listelenmeyebilir veya mevcut listeleme askıya alınabilir.

EPR numarası yalnızca hukuk veya sürdürülebilirlik dosyasında kalmamalıdır. Satış, operasyon ve müşteri destek ekipleri bu belgeye gerektiğinde ulaşabilmelidir.

Pazar yeri uyum talebi geldiğinde hızlı cevap verebilmek için ürün kodu ile EPR kayıt numarası eşleştirilmelidir. Aynı marka altında farklı ürünler satılıyorsa her ürün ailesi için ilgili ülke ve kayıt durumu ayrı gösterilmelidir.

EPR yapılmazsa hangi riskler doğar?

EPR uyumsuzluğu genellikle dört risk doğurur: satış kısıtı, geriye dönük beyan, katkı payı talebi ve idari yaptırım. Bunların seviyesi ülkeye, ürün grubuna ve satış hacmine göre değişir. Kesin ceza veya ücret bilgisi için ilgili mevzuatın güncel sürümüne bakılmalıdır.

Directive 2008/98/EC on waste, EPR sistemlerinde tarafların rollerinin ve sorumluluklarının açık tanımlanmasını ister. Bu yapı, şirketlerin “kimin yapacağı belli değildi” yaklaşımına güvenmemesi gerektiğini gösterir.

“Member States shall define in a clear way the roles and responsibilities.” [[Directive 2008/98/EC, Article 8a]]

Bu alıntı şirketlere açık bir mesaj verir. Üretici, ithalatçı, distribütör, çevrim içi satıcı ve temsilci arasındaki görevler sözleşme ve iç süreçlerde netleşmelidir.

EPR eksikliği çoğu zaman ürünün kendisindeki fiziksel bir kusurdan değil, kayıt ve veri yönetimindeki eksiklikten kaynaklanır. Bu nedenle ürün güvenli olsa bile ticari akış durabilir.

Geriye dönük katkı payı nasıl ortaya çıkar?

Şirket kayıt yapmadan satış yaptıysa, yetkili sistem geçmiş satış miktarlarını isteyebilir. Bu durumda ürün adedi, ambalaj türü, ambalaj ağırlığı, batarya türü ve satış ülkesi bilgisi gerekir.

Örneğin bir şirket iki yıl boyunca karton kutulu ve plastik iç ambalajlı elektronik ürün satmış olsun. Geç kayıt sırasında geçmiş ambalaj ağırlıkları istenirse, şirket bu verileri tahmin etmek zorunda kalabilir. Tahmin hatalı olursa beyan da hatalı olur.

Satıştan önce ürün ana verisine EPR alanları eklenmelidir. Ürün adedi, ambalaj malzemesi, ambalaj ağırlığı, batarya bilgisi ve satış ülkesi aynı raporda eşleşmelidir.

Geçmişe dönük beyan yapılması gerekiyorsa, şirket önce satış dönemini, ülkeyi, ürün kodunu ve ambalaj verisini ayırmalıdır. Kayıt sistemi ne kadar geç kurulursa veri toplama işi o kadar zorlaşır.

Satış kısıtı nasıl yaşanır?

Satış kısıtı, pazar yeri, distribütör veya yetkili otorite düzeyinde ortaya çıkabilir. Ürün sayfası aktifken EPR numarası istenebilir. Satıcı numara sunamazsa listeleme pasif hale gelebilir.

Bu risk ürünün fiziksel güvenliğiyle karıştırılmamalıdır. Ürün güvenli olabilir, test raporları uygun olabilir, fakat atık yönetimi kaydı eksikse ticari akış durabilir.

Ürün pazara açılmadan önce EPR kanıt dosyası oluşturulmalıdır. Bu dosyada kayıt numarası, temsilci sözleşmesi, üretici sorumluluk organizasyonu üyeliği, beyan çıktısı ve ödeme kanıtı saklanmalıdır.

Kanıt dosyası ürün kodu, ülke ve satış kanalı bazında düzenlenmelidir. Böylece pazar yeri, müşteri veya dağıtıcı belge istediğinde doğru belge hızlı bulunur.

İdari yaptırım riski nasıl değerlendirilmelidir?

İdari yaptırım riski ülkeye ve ürün grubuna göre değişir. Bu nedenle tek bir ceza tutarı yazmak doğru değildir. Bazı ülkelerde kayıt eksikliği, eksik beyan, yanlış kategori seçimi ve ödenmemiş katkı payı farklı sonuçlar doğurabilir.

Şirketler için güvenli yöntem, ürün satışa çıkmadan önce ülke bazlı EPR matrisi hazırlamaktır. Bu matris güncel mevzuata, resmi kayıt sistemine ve ürünün gerçek verisine dayanmalıdır.

EPR uyumu tek defalık belge değil, satış devam ettikçe güncellenen bir veri ve sorumluluk yönetimidir. Ürün tasarımı, ambalaj malzemesi, batarya tipi veya satış ülkesi değiştiğinde matris de güncellenmelidir.

Bir ürün ailesi yeni bir ülkeye açıldığında eski ülkedeki kayıt sonucu otomatik taşınmamalıdır. Her ülkenin kayıt, beyan ve temsilci kuralı ayrı kontrol edilmelidir.

Şirket içinde hangi bilgiler toplanmalıdır?

EPR dosyası iyi veriyle başlar. Ürün adı tek başına yeterli değildir. Ürünün ambalajı, pili, bataryası, elektronik özelliği, satış ülkesi, satış kanalı ve şirket rolü birlikte kaydedilmelidir.

Bu tablo hukuki görüş yerine geçmez. İlk taramayı doğru başlatır. Her ürün ailesi için tablo çoğaltılmalı ve satış ülkelerine göre ayrılmalıdır.

Ambalaj ağırlığı neden önemlidir?

Ambalaj EPR sistemlerinde katkı payı çoğu zaman malzeme türü ve ağırlık üzerinden hesaplanır. Karton, plastik, cam, metal ve kompozit malzeme aynı kabul edilmeyebilir.

Örneğin aynı ürün önce plastik blister, sonra karton kutu ile satılırsa EPR verisi değişir. Ürün teknik açıdan aynı kalabilir, fakat beyan değeri değişmiş olur.

Ambalaj tedarikçisinden malzeme türü ve ağırlık bilgisi yazılı alınmalıdır. Ambalaj değiştiğinde ürün ana verisi ve EPR beyan tablosu güncellenmelidir.

Ambalaj verisi yalnızca nihai kutuyu değil, sevkiyat ambalajını da kapsayabilir. E-ticaret gönderilerinde ürün kutusu dışında kargo kolisi ve dolgu malzemesi de dikkate alınmalıdır.

Ürün adedi neden yeterli değildir?

Ürün adedi yalnızca satış miktarını gösterir. EPR için ürünün nasıl paketlendiği, pil veya batarya içerip içermediği, elektrikli ekipman olup olmadığı ve hangi ülkeye satıldığı da gerekir.

Örneğin 10.000 adet ürün satılmış olabilir. Ancak her ürünün 120 gram karton ve 20 gram plastik ambalaj içerdiği bilinmiyorsa ambalaj beyanı eksik kalır.

Satış raporuna EPR veri alanları eklenmelidir. Ürün kodu, ambalaj ağırlığı, batarya bilgisi ve satış ülkesi birlikte raporlanmalıdır.

Bu alanlar dönem sonunda elle tamamlanırsa hata riski artar. En doğru yöntem, ürün ana veri kaydını satış raporuna bağlamaktır.

Sözleşmelerde EPR maddesi neden yer almalıdır?

EPR rol paylaşımı sözleşmede açık değilse taraflar sorumluluğu birbirine bırakabilir. Üretici “ithalatçı yapacak” diyebilir; ithalatçı “marka sahibi yapacak” diyebilir. Belge talebi geldiğinde ise satış akışı zarar görebilir.

Sözleşmede kimin kayıt yapacağı, kimin veri sağlayacağı, kimin katkı payını ödeyeceği ve kimin beyan kanıtını saklayacağı yazılmalıdır. Ayrıca ürün, ambalaj veya satış ülkesi değişirse karşı tarafa bildirim yükümlülüğü eklenmelidir.

EPR maddesi ihracat sözleşmesinin çevre eki olarak değil, pazara erişim şartı olarak görülmelidir. Sözleşmede rol yazılı değilse şirket içi tablo eksik kalır.

Sözleşme maddesi tek başına yeterli değildir. Sözleşmede yazan rol ile gerçek satış kanalı ve pazar yeri gereklilikleri birbirini desteklemelidir.

ABD eyalet EPR yasaları AB’den nasıl farklıdır?

Amerika Birleşik Devletleri (United States of America, ABD) tarafında ambalaj EPR kuralları tek bir federal sistem olarak düşünülmemelidir. Eyaletler kendi programlarını kurabilir ve farklı takvimler uygulayabilir.

Kaliforniya’da Senate Bill 54 (SB 54), ambalaj ve tek kullanımlık plastik gıda servis ürünleri için EPR programı kurar. CalRecycle, SB 54 programının ambalaj ve tek kullanımlık plastik gıda servis ürünlerini yönetmeye yönelik yeni bir EPR sistemi kurduğunu açıklar.

“EPR gives primary responsibility for managing products after their useful life to producers.” [[CalRecycle, SB 54]]

Oregon’da Recycling Modernization Act (Geri Dönüşüm Modernizasyon Yasası), ambalaj, kâğıt ve gıda servis ürünleri için üreticilerin onaylı üretici sorumluluk organizasyonuna kayıt, veri raporlama ve üyelik ücreti ödeme yükümlülüklerini belirtir. Oregon Department of Environmental Quality (Oregon Çevre Kalitesi Departmanı, Oregon DEQ), kapsanan ürün üreticileri için kayıt ve raporlama sürecini açıklar.

ABD için yalnızca ülke adıyla kontrol yapılmaz. Hangi eyalete, hangi ambalajla, hangi ürün grubunda satış yapıldığı belirlenmelidir.

Kaliforniya örneği ne öğretir?

Kaliforniya örneği, ambalaj EPR sistemlerinin ürün satışını doğrudan etkileyebileceğini gösterir. Ambalaj ve tek kullanımlık plastik ürünler için üretici sorumluluğu, veri ve uyum takvimi gerektirir.

Türkiye’den ABD’ye satış yapan bir şirket, ürünün Kaliforniya’ya gidip gitmediğini bilmelidir. E-ticaret satışında bu bilgi bazen pazar yeri veya lojistik sistemi içinde saklı kalabilir.

ABD satış raporlarında eyalet alanı zorunlu olmalıdır. Böylece ambalaj EPR yükümlülüğü eyalet bazında izlenebilir.

Bu kontrol yalnızca büyük sevkiyatlarda değil, doğrudan tüketiciye gönderilen küçük e-ticaret siparişlerinde de önemlidir. Çünkü ürün son kullanıcıya hangi eyalette ulaşıyorsa yerel yükümlülük o noktada gündeme gelebilir.

Oregon örneği ne öğretir?

Oregon örneği, aynı ülke içinde eyalet bazlı farklı yükümlülükler olabileceğini gösterir. Kapsanan ürünler, üretici sorumluluk organizasyonu ve raporlama gereklilikleri eyalet sistemine göre değişebilir.

Oregon sistemi, kapsanan ürün üreticilerinin onaylı üretici sorumluluk organizasyonuna kayıt, veri raporlama ve ücret ödeme adımlarını dikkate almasını gerektirir. Bu yapı, ürün ve ambalaj verisinin eyalet bazında ayrılmasını zorunlu hale getirebilir.

Bir ürün Kaliforniya’da ayrı, Oregon’da ayrı süreç doğurabilir. AB için ülke matrisi, ABD için eyalet matrisi kurulmalıdır.

ABD pazarına satış yapan şirket, yalnızca gümrük çıkışına değil, ürünün nihai eyalet hedeflerine de bakmalıdır. Aksi halde EPR yükümlülüğü satıştan sonra fark edilebilir.

EPR uyumu için uygulanabilir yol haritası

EPR yönetimi basit bir sırayla kurulabilir. Önce ürün parçalanır, sonra pazar belirlenir, ardından rol ve kayıt ihtiyacı kontrol edilir. Son adımda belge ve beyan akışı kurulur.

Bu yol haritası, şirketin ilk uyum sistemini kurmasına yardımcı olur. Her ürün grubu ve ülke için mevzuatın güncel sürümü ayrıca kontrol edilmelidir.

Ürün ve ambalaj haritası nasıl çıkarılır?

Ürün haritası, ürünün kendisini ve yanında gelen her şeyi gösterir. Kutular, etiketler, kullanım kılavuzları, poşetler, dolgu malzemeleri, piller, bataryalar, kablolar ve adaptörler ayrı satırda yer almalıdır.

Örneğin kablosuz kulaklık ürününde kulaklık, şarj kutusu, lityum batarya, USB kablo, karton kutu, plastik iç taşıyıcı ve kullanım kılavuzu ayrı değerlendirilmelidir. Her satır farklı mevzuat veya EPR veri alanına dokunabilir.

Ürün tek ticari isimle satılsa bile EPR dosyasında parçalara ayrılarak yönetilmelidir. Aksi halde ambalaj, batarya veya elektronik ekipman yükümlülüğü görünmez kalabilir.

Ürün haritası satın alma ve ürün geliştirme ekipleriyle doğrulanmalıdır. Çünkü ambalaj veya batarya değişikliği çoğu zaman mevzuat ekibinden önce teknik ve satın alma ekiplerinin gündemine girer.

Ülke ve satış kanalı nasıl belirlenir?

EPR değerlendirmesi ülke bilinmeden tamamlanamaz. AB’de her üye devletin uygulama sistemi, kayıt portalı, raporlama dönemi ve ücret hesabı farklı olabilir.

Satış kanalı da aynı derecede önemlidir. Distribütöre satışta yerel tarafın rolü olabilir. Doğrudan son kullanıcıya satışta AB dışındaki satıcı için temsilci veya kayıt ihtimali artabilir. Pazar yeri satışında platform ayrıca numara talep edebilir.

Ürün satış onay formunda ülke, satış kanalı ve EPR durumu için ayrı alan bulunmalıdır. Bu alan boşsa ürün listeleme veya sevkiyat onayı verilmemelidir.

Satış ekibi yeni bir ülke açmak istediğinde EPR kontrolü ticari planın parçası olmalıdır. Böylece ürün satıldıktan sonra geriye dönük belge toplama ihtiyacı azalır.

Kayıt ve beyan sistemi nasıl yönetilir?

Kayıt yapıldıktan sonra yükümlülük bitmez. Şirket satış yaptıkça miktar, ambalaj ağırlığı, ürün kategorisi ve batarya bilgisi beyan edilir.

Bu nedenle EPR verisi finans ve satış raporlarıyla uyumlu olmalıdır. Satış miktarı farklı, EPR beyan miktarı farklı görünürse açıklama gerektirir.

EPR verisi ürün ana veri sistemine bağlanmalıdır. Böylece satış raporları dönem sonunda beyan için kullanılabilir.

Beyan dönemi geldiğinde şirketin yeni veri üretmesi değil, mevcut veriyi kontrol etmesi gerekir. Bu yaklaşım hata riskini azaltır ve beyan sürecini düzenli hale getirir.

Kanıt dosyasında ne bulunmalıdır?

Kanıt dosyasında kayıt numarası, temsilci sözleşmesi, üretici sorumluluk organizasyonu üyeliği, beyan çıktısı, ödeme kanıtı ve ürün veri tablosu bulunmalıdır. Bu belgeler ürün ve ülke bazında saklanmalıdır.

Bir pazar yeri belge isterse hızlı cevap verilebilmelidir. Gecikme, ürün listelemesinin durmasına veya sevkiyat planının bozulmasına yol açabilir.

EPR belgeleri yalnızca sürdürülebilirlik klasöründe değil, satış operasyon dosyasında da erişilebilir olmalıdır.

Kanıt dosyasındaki belgelerin hangi dönemi kapsadığı da yazılmalıdır. Geçerli dönem, ürün ailesi ve ülke belirtilmezse belge doğru olsa bile yanlış ürün için kullanılabilir.

EPR kontrol matrisi nasıl kullanılmalıdır?

Aşağıdaki matris, ilk değerlendirme için kullanılabilir. Matris kesin hukuki sonuç vermez; şirketin hangi soruları sorması gerektiğini düzenler.

Matrisin her satırı ürün ailesine göre çoğaltılmalıdır. En yüksek satış hacmine sahip ürünler ve bataryalı elektronik ürünler önce incelenmelidir.

EPR kontrolü yalnızca mevzuat listesiyle değil, ürün ve satış verisiyle yapılmalıdır. Ürün kodu, ülke, kanal ve belge durumu aynı kayıt içinde görünmelidir.

Matris düzenli aralıklarla yenilenmelidir. Ürün değişmese bile satış ülkesi, pazar yeri şartı veya ulusal kayıt sistemi değişebilir.

SSS / FAQ

EPR nedir?

EPR, ürünü piyasaya süren şirketin ürün veya ambalaj atık olduğunda ortaya çıkan yönetim sorumluluğuna katılmasıdır. Bu sorumluluk kayıt, raporlama, katkı payı, veri saklama ve bazı durumlarda temsilci görevlendirme adımlarını içerebilir.

Türkiye’den AB’ye ürün satan şirket EPR kaydı yapmak zorunda mı?

Bu cevap ürün grubuna, satış yapılan ülkeye ve şirketin rolüne bağlıdır. Ambalaj, elektrikli ekipman, pil veya batarya varsa satış başlamadan önce ülke bazlı EPR kontrolü yapılmalıdır.

CE işareti varsa EPR yine gerekir mi?

Evet, gerekebilir. CE işareti ürünün belirli teknik mevzuata uygunluğunu gösterir; ambalaj, elektrikli ekipman atığı veya batarya atığı sorumluluğunu tek başına karşılamaz.

EPR sadece ambalaj için mi geçerlidir?

Hayır. Ambalaj en sık karşılaşılan alandır, ancak elektrikli ve elektronik ekipman, pil, batarya ve bazı ülke bazlı ürün grupları da EPR incelemesi gerektirebilir.

Pazar yeri EPR numarası isterse ne yapılmalıdır?

Önce ürünün satıldığı ülke ve ürün grubu belirlenmelidir. Sonra ilgili kayıt sistemi, temsilci ihtiyacı, üretici sorumluluk organizasyonu üyeliği ve kayıt numarası kontrol edilmelidir.

EPR katkı payı nasıl hesaplanır?

Hesaplama ülkeye ve ürün grubuna göre değişir. Ambalajda çoğunlukla malzeme türü ve ağırlık; bataryada tür ve miktar; elektrikli ekipmanda kategori ve satış verisi dikkate alınabilir.

EPR kaydı yapılmadan satış yapılırsa ne olur?

Satış kısıtı, ürün listeleme durdurması, geriye dönük beyan, katkı payı talebi ve idari yaptırım riski doğabilir. Kesin sonuç için satış yapılan ülkenin güncel mevzuatına bakılmalıdır.

Kontrol sorusu

AB veya ABD pazarına sunduğunuz her ürün için ürünün kendisini, ambalajını, pilini, bataryasını, satış ülkesini, satış kanalını, kayıt sorumlusunu, beyan dönemini ve katkı payı verisini tek tabloda gösterebiliyor musunuz?

Kaynaklar ve resmi dayanaklar / Key References

Regulation (EU) 2025/40 on packaging and packaging waste – Ambalaj ve ambalaj atıkları için AB düzeyinde EPR, kayıt, sürdürülebilirlik ve etiketleme hükümlerini düzenler.

Directive 2008/98/EC on waste – AB atık yönetimi çerçevesini ve EPR sistemleri için genel gereklilikleri belirler.

Directive 2012/19/EU on waste electrical and electronic equipment – Elektrikli ve elektronik ekipman atıkları için çevre, insan sağlığı ve üretici sorumluluğu hükümlerini içerir.

Directive (EU) 2024/884 amending Directive 2012/19/EU – WEEE Direktifi üzerinde 2024 yılında yapılan değişiklikleri içerir.

Regulation (EU) 2023/1542 on batteries and waste batteries – Bataryalar ve atık bataryalar için sürdürülebilirlik, güvenlik, kayıt ve EPR hükümlerini düzenler.

European Commission Waste Framework Directive – Atık hiyerarşisi, kirleten öder ilkesi ve EPR yaklaşımı hakkında resmi Komisyon açıklamasıdır.

CalRecycle SB 54 Packaging EPR – Kaliforniya ambalaj ve tek kullanımlık plastik gıda servis ürünleri EPR programı için resmi eyalet kaynağıdır.

Oregon DEQ Producers of Covered Products – Oregon’da kapsanan ürün üreticileri için kayıt, raporlama ve üretici sorumluluk organizasyonu bilgilerini açıklar.

Last updated: Haziran 2026